Soru: EŞİMİN MEME KANSERİ OLDUĞUNU ÇOCUĞUMA NASIL ANLATMALIYIM?

EŞİMİN MEME KANSERİ OLDUĞUNU ÇOCUĞUMA NASIL ANLATMALIYIM?

Eşinize meme kanseri tanısı kondu. Bu kendi başına sizi ve özellikle eşinizi derinden sarsan bir durumdur. Eşinizi düşündüğünüz kadar çocuğunuz ya da çocuklarınızı düşünmenin, onlara bu haberi vermek ve verirken de onları bu haberin yaratacağı sarsıcı etkiden korumanın da üzerinize düşen bir görev olduğunu düşünüyorsanız elbette haklısınız. Anne babadan birini kaybetmek ise bir çocuğun hayatında en korkutucu olayların başında gelir. Çocuklarımızı bu dünyanın acımasız ve korkutucu yüzünden korumaya çalışırız.

Öncelikle kendi yaşadığınız korku,üzüntü ve öfke gibi yakıcı duyguları çocuklara bire bir yansıtmak ya da ifade etmek yerine onlara “her şeyin iyi olacağını” söylemek daha uygundur. Kendi dünyalarında kontrol altında oldukları hissini vermek için neler olduğunu bilmelerini sağlamalı, duygularıyla baş etmeleri konusunda da onlara yardım etmeliyiz.

Önce kendi duygularınızı denetleyin

Onlara yardım edebilmek için önce kendi duygularımızla başa çıkabiliyor olmamız gerekir. Oysa kanser tanısı beraberinde volkanik patlamalar kadar yoğun korku, öfke, çaresizlik, isyan, karamsarlık duygularını beraberinde getirir.

Bu duygularla başa çıkmada destek grupları son derece önemlidir. Bu gruplarda benzeri deneyimleri olan kimselerle duygular paylaşılır ve desteklenir. Yakın bir arkadaşınız da sırdaşlık edebilir. Sizi dinleyecek ve anlayacak bir çift kulağa ve seven bir yüreğe gereksinimiz vardır. İyi arkadaşlar ve dostlar bu günler içindir.

Bir süre yalnız kalın. Duygularınızı, yaşadıklarınızı düşünün, değerlendirin, korkularınızla yüzleşin.

Şimdi çocuğunuza kulak verin

Çünkü onları dinlediğimizde çocuklar kendilerini daha değerli hissederler. Ayrıca dikkatle dinlediğinizde onların bu olay hakkında geliştirdikleri baş etme yöntemlerinin de farkına varırız.  Örneğin küçük çocuklar sıklıkla kendileri kötü oldukları için annelerinin hastalandığına inanırlar. Bu mantığa dayanarak da eğer kendileri çok çok iyi olurlarsa annelerinin iyi olacağını düşünürler ve küçücük omuzlarına annelerini iyileştirmek gibi ağır bir yük yüklerler.

Ne düşündüklerini nasıl anlayabiliriz ?

Bunun bir yolu onlarla oyun oynamaktır. Oyun sırasında, hiç de beklemediğimiz bir anda en sürpriz düşünceyle karşılaşıverirsiniz. Bir baba çocuğuyla dolaşırken hiç beklemediği anda onun şu sorusuyla karşılaşabilir: baba benim saçlarım ne zaman dökülecek ? Bu, çocuğun dünyasına girebilmek için açılmış bir penceredir. O zaman açık uçlu yani çocuğun her türlü düşünce ve duygusunu anlatmasına olanak sağlayacak bir soruyla karşılık vermek en iyisidir.  "Neden bana saçını kaybetmekle ilgili bu soruyu soruyorsun ?” ya da “Sanki annenin hastalığı hakkında düşünüyor gibisin, bu konuda konuşmak ister misin ?”

Onlar konuşurken iyi bir dinleyici olabilirseniz çocuğunuzun bu konudaki kaygılarını keşfedebilirsiniz sonra da beraberce onun düşünce ve duygularını inceleyebilirsiniz.

Bu, karşısındaki bireyle eşit bir iletişim kurabilmek, karşıdaki bireyi anlamak amacıyla, anlatılanları dinlediğini belli eden baş sallama, onaylama anlamına gelen ufak sözcükler ve seslerle, onun söylediklerini yansıtma ile öne doğru eğilme ya da hafif dokunuşlar gibi vücut diliyle de desteklenen dinleme şeklidir ki karşıdaki birey kendini anlaşılmış hisseder ve genellikle daha fazlasını anlatır.

Çocuğunuz duygularını paylaşmaya başlayınca, duygularını olduğu gibi kabul edin. Yargılamak, olumsuz sözel ya da bedensel tepkilerde bulunmak, sitem etmek gibi davranışlar iletişimin kesilmesiyle sonuçlanır.

Arada onun anlattığı şeyler arasında ne hissettiğine ve bu hislere neyin neden olduğuna ilişkin anlattıklarının esasının ne olduğunu özetleyip ona bunları kendi sözcüklerinizle aktarın. Bu tür durumlarda sadece susup dinlemek yeterli değildir. Kendisini anladığınızı çocuğunuza sözel olarak da ifade etmeniz gereklidir. Onun duygularını (mutsuzluk, kaygı, suçluluk) basit sözcüklerle adlandırmanız gerekir. Yanıldığınızı düşünüyorsa sizi düzeltmesine izin verin.  Böylece çocuk, hem güvenerek duygularını açtığı kişinin onu dinleyip anlamış olduğunu hisseder hem de kendi duygularını daha iyi algılar. Böylece onun baş edemediği duyguların üstesinden gelmesine, kendisi için daha iyi seçimler yapmasına yardım etmiş olursunuz.

Bunları yaparken yavaş bir tempoyla konuşun, saygılı ve sakin olun ve basit onun anlayabileceği sözcükler kullanın. Daha sonra da onu rahatlatacak yatıştıracak sözler söyleyin. Farklı bakış açılarından söz edin. Bu yakınlık anları kısa sürdüğünden onun anlayabileceği dille ve kaldırabileceğini, almaya hazır olduğunu düşündüğünüz miktarda  bilgi verin. Zaten çocuklar  yeterli bilgi aldıklarını düşündüklerinde kendileri konuyu değiştirirler.

Söz uzatılmaz ve basit sözcükler kullanılırsa üç yaşındaki çocuklar bile bu yöntemin kullanılması için küçük sayılmazlar.

Büyük çocuklar daha uzun konuşabilirler. Ergenlik çağındaki çocuklarla ise daha az iletişim kurma söz konusu olabilir. Konuşma ve tartışma fırsatı yakalamak için onlara daha fazla zaman harcamanız gereklidir.

Bu yolla çocuğunuz duygularını sizinle paylaştığı için duygu yükünü hafifletmiş olacaktır. Duyguları ve davranışları üzerinde daha çok denetim kazanacaktır. Ayrıca aranızdaki iletişim gelişecek daha yakın bir ilişki kurulacaktır

Onlara gerçeği söyleyin

Kanser hakkında çocuğa ne söylenebilir ? Ona gerçeği söyleyin. Nasıl söyleyeceğiniz ise çocuğun yaşı ve kişilik yapısına göre değişir. Küçük bir çocuğa, “annen hasta, çok kuvvetli ilaçlar alıyor o nedenle kendini kötü hissediyor; seni bu nedenle okula ya da parka götüremiyor ama o seni hala çok seviyor ve hızla iyileşmeye çalışıyor” denebilir.

Daha büyük çocuklardan hastalığın korkutucu yanları saklanmamalıdır. Bu konular hakkında ailenin açıkça konuşabildiğini görmek onlar için önemlidir. Çünkü onların kafasında kanser hakkında daha karmaşık düşünceler oluşabilir. Annesinin kanser olduğunu ve evet ölebileceğini olabildiğince basit bir şekilde söyleyin. Ancak bu gerçeğin hemen arkasından bir çok insanın bu tip kanseri yendiğini ve erken teşhis edildiği ve çok iyi bir doktoru olduğunu ve annesinin iyileşmek için elinden gelen her şeyi yaptığını söyleyin.  Bu onun ümitlerini canlı tutacaktır. Size başka sorularla geldiğinde ona açıklama yapacağınızı söyleyin. 

Onları hastalığın gelişmelerinden ve uygulanan tedavilerden haberdar edin. Çalışmalar çocukların çevrelerindeki olaylardan haberdar olduklarında onlarla baş edebilme yolları geliştirdiklerini ve kendilerini daha güvende hissettiklerini göstermiştir. Olayları kontrol edebildiği hissi insanlar için çok önemlidir. Hastalığın seyrini değiştiremeyeceğini bilmek dahi o konuda bir kontrol hissi sağlar. Hiçbir şey olmasa da bu durum insana kendini olabilecek olaylara hazırlama şansını tanır.  

Evde Bakımda Kaliteli Hizmet İ Evde Bakım

Bakımı paylaşmak

Bir anne oğlunu korkutucu gerçeklerden korumak amacıyla ona kanser olduğunu söylemez. Ancak oğlu çevrede olup bitenlerden annesinin hayatında bir şeylerin kötü gittiğini anlar ve ona bir gün “sen ölecek misin” diye sorar.  Anne ondan durumunu saklamanın olanaksız olduğunu anlayarak ona gerçeği anlatır ve tedavi olmak ve kanseri yenmek için elinden geleni yaptığını anlatır.  O günden itibaren oğlu annesinin sağlığı ile yakından ilgilenip onu korumaya başlar. Bu onun annesinin sağlığı üzerinde kontrol gücünü elde etmesiyle açıklanabilir ama çocukların annelerinin sağlık yükünü omuzlayan ufak erişkinler haline gelmelerini istemeyiz. Fakat sevdikleri insan için destek verenlerin yanında emek sarf etmek onlar için önemli bir hayat dersi olacaktır. Böylece hayatta kullanabilecekleri bazı becerileri de edinebilirler.

Değişiklikleri gözlemleyin

Bu, çocuklarımızın stresle ne denli baş edebildiklerini gözlemlemek açısından önemlidir. Normalden az ya da çok yeme, uyku durumunda değişiklikler, diğer çocuklarla oyun oynamada isteksizlik, diğer çocuklarla kavgalaşma stresle başa çıkamamanın göstergesi olabilir.

Ergenlik çağındakiler arkadaşlarını bahane ederek ya da başka bahanelerle evden daha sık uzaklaşabilirler. Bazı çocuklarda okulda derslere konsantre olmada eksiklik, okul başarısında düşme gözlenebilir. Sonuçlara değil davranışın nedenine yönelinmelidir.

Çocuklarda ve ergenlerde depresyon kendini kolay sinirlenme ya da gerginlik hali ya da yeme durumunda bozukluk ya da beklenen kadar kilo alamama şeklinde gösterebilir. Bu durumun arkadaşlarla ilişkilerinde ya da okul yaşamında sorun yaratıp yaratmaması, okul başarısının düşmesi önemli bir noktadır. Çocuk ya da ergenlerde depresyon tanısı koymak için anne-baba ve çocukla ile görüşülmesi, öğretmenleri ve okulun rehberlik görevlisi ile görüşmeler yapılması, çeşitli psikolojik test ve ölçeklerin uygulanması gereklidir. Çocuğunuzun depresyonda olduğundan şüpheleniyorsanız vakit kaybetmeden çocuğunuzu sürekli izleyen bir aile hekimi ya da çocuk uzmanı varsa bu hekime ya da doğrudan bir çocuk psikiyatrisi uzmanına başvurmalısınız. Aile hekimleri ya da çocuk hekimleri size uygun bir çocuk psikiyatristi önerecektir. (Eyüp Sabri Ercan, Atilla Turgay Mutsuz Çocuk. 2. Basım Remzi Kitabevi, İstanbul, 2004.)

Peki ya ölüm

Aile içinde ölüm büyük küçük tüm aile bireylerini derinden sarsan en kötü olaydır. Yakınını kaybeden kişi yas tepkisine girer. Kayıptan bir ay sonraya kadar süren yas tepkisi tamamen normal kabul edilir. Kişinin özelliklerine ve ölenin yakınlık derecesine göre bu durum bir iki ay daha uzayabilir. Daha fazla uzayan yas normal dışı olabilir. Hekiminizin değerlendirmesi gerekecektir. (Kaan Arslanoğlu. Psikiyatri El Kitabı. 4. basım. Adam Yayınları,İstanbul, 2002.)

Çocuklar ölümü farklı yaşlarda farklı algılarlar. İlk yaşlarda ölüm, korkutucu olmaktan daha çok belirsiz bir kavramdır. Çocuklar çevredekilerin konuşmalarından neler olup bittiğini anlamaya, kendilerince olaylara bir anlam vermeğe çalışırlar. “Üç dört yaş çocukları için ölüm, uzun bir ayrılık ya da dönüşü olmayan uzun bir yolculuktur.” “Beş yaşlarından itibaren ölüm uzun bir uyku ile aynı anlama gelir ve korkutucu yüzünü göstermeğe başlar.” Bu yaş çocukları ölümden daha çok yalnız kalmaktan, onlar için yaşamsal olan gereksinimlerinin artık yerine getirilemeyeceğinden korkarlar. Ölen yakınların cennete gittiğini düşünmeleri yatıştırıcı etki yaparken, “anneni üzersen annen ölür, sen de yalnız kalırsın” şeklinde ifadeler kullanmak korkuyu artırır. 8-10 yaşlarında ise yavaş yavaş ölümün geri döndürülemez bir son olduğu fikri anlaşılmaya başlar. (Atalay Yörükoğlu, Çocuk Ruh Sağlığı Çocuğun kişilik gelişimi, yetiştirilmesi ve ruhsal sorunları, 24. basım,  Özgür Yayınları, İstanbul, 2000.)

Çocuklar uzun süre yas tutamazlar. Çoğu oyunlarına kısa süre içinde geri döner. Bazı çocuklar ise tepkisiz kalabilir, bu konuda soru sormayabilir; bazıları da aşırı neşeli bir ruh hali sergileyebilirler.Çocuğun bu davranışı onun olayı inkar yoluyla kendini savunuyor olması şeklinde açıklanabilir. Katlanılamaz olan bir olaya uyum sağlamaya çalışıyordur. Daha önceden iyi bir iletişim kurulamamışsa kendi yaptığı yaramazlıklar sonucu cezalandırıldığını düşünüp suçluluk hisleriyle dolabilir. Çocuğun gerçek duygu durumu “gece korkuları, kabuslar, tikler, bayılma ya da titreme nöbetleri, çeşitli bedensel şikayetler, dalgınlık, okulda başarısızlık, davranış bozuklukları“ şeklinde kendini gösterir. 

Olumsuz yaşam olayları yaşayan çocuk ve ergenlerde depresyon görülme riski artmaktadır. Okul öncesi çağda anne ölümü ağır ruhsal bozukluklara, depresyona sebep olabilir ancak bu tüm çocuklar için geçerli değildir. Burada çocuğun annesinin ölümünden sonra oluşan boşluğu kimin nasıl doldurduğu kadar annenin ölümüne kadar ailenin huzurlu olup olmadığı da önemlidir. Aile içi huzursuzluk çocuğun depresyona girmesinde bir risk faktörüdür, özellikle aile içi şiddet olduğunda bu risk daha da artmaktadır. Anne babanın geçimsizliği, ilişkilerin ve aile içi iletişimin kopuk olması, aile bağlarının zayıf olması çocuklarda başlı başına bir depresyon ve diğer psikiyatrik bozukluklar açısından bir risk faktörüdür. (Eyüp Sabri Ercan, Atilla Turgay Mutsuz Çocuk. Çocukluk ve ergenlik döneminde depresyon. 2. Basım Remzi Kitabevi, İstanbul, 2004.) Hayatta kalan yakının ya da çocuğa bakan kişilerin olumlu davranışlar göstermesi depresyonu engelleyebilir.

Annenin ölümünden sonra sağ kalan eşe düşen en zor görev bu haberi çocuğa vermektir. Baba kendini toparladıktan sonra bu haberi çok da geciktirmeden çocuğa vermelidir. Baba yoksa, çocuğun sığınabileceği güvenebileceği bir kimseden haberi alması uygun olur. Çocuk eğlendirilmeye çalışılmamalıdır. Çocuk yaslı havayla bu durumu bağdaştıramaz, aklı karışır. Evdeki ağlamalar ya da haykırış dövünme gibi tepkilerden uzaklaştırmak amacıyla eve yakın bir akraba yanına bir süre gönderilebilir. Çok da uzağa gönderilmemelidir. Üzgün görünmüyorsa suçlanmamalıdır. İnkar davranışı gösteriyorsa sabırla hazır olması beklenmelidir. Genellikle bu durum birkaç hafta sürer. Taşkınlıkları varsa, bu da sabırla karşılanmalıdır.  Açık bir iletişim kurmaya, onu dinlemeye özen gösterin. Soru sormasına olanak yaratın. Hep yanında olacağınızı belirtin ona koşulsuz destek sunun. Üzüntüsünü gösterebileceğini kendini hazır hissettiğinde konuşabileceğinizi ve ona istediği desteği vermeye hazır olduğunuzu belirtin. (Atalay Yörükoğlu, Çocuk Ruh Sağlığı Çocuğun kişilik gelişimi, yetiştirilmesi ve ruhsal sorunları, 24. basım,  Özgür Yayınları, İstanbul, 2000.)

  Evde Bakımda Kaliteli Hizmet İ Evde Bakım

Kaynaklar

1-      Karen Haas, Executive Director, Cancer Support and Education Center from the July, 1999 CBHP Newsletterhttp://www.cbhp.org/Frames/CBHPFrame.html 30.08.04 tarihinde erişilmiştir.

2-      Lynn Clark. Çeviren: Gültekin Yazgan. SOS! Ana Babalara Yardım. Çocukların gündelik davranış sorunları için pratik öneriler kılavuzu. Evrim Yayınları. İstanbul.

3-      Atalay Yörükoğlu, Çocuk Ruh Sağlığı Çocuğun kişilik gelişimi, yetiştirilmesi ve ruhsal sorunları, 24. basım,  Özgür Yayınları, İstanbul, 2000.

4-      Kaan Arslanoğlu. Psikiyatri El Kitabı. 4. basım. Adam Yayınları,İstanbul, 2002.

5-      Eyüp Sabri Ercan, Atilla Turgay. Mutsuz Çocuk. 2. Basım Remzi Kitabevi, İstanbul, 2004.

 

Hazırlayan: Doç.Dr.Pemra C. Ünalan

Evde Bakımda Kaliteli Hizmet İ Evde Bakım