“MEME KANSERLİ HASTA
İÇİN PSİKOTERAPİ” NEDİR?
NİÇİN YAPILIR?
Meme kanseri tanısı kişiyi, durakları pek belli
olmayan, yönü değişebilen bir yolculuğa çıkarır. Bu belirsizlik kişide akıl
karışıklığı ve sıkıntı yaratabilir. Bu yolculuk sırasında aile dışından olan,
deneyimli bir kişinin sunacağı sade ve kolay ulaşılabilir bir hizmet de
psikoterapi olabilir.
Bir
terapiste başvurmak için kişinin kendini ruhen çok güçsüz yada duygusal olarak
“hasta gibi” hissetmesi gerekmez. Hasta yada hasta yakınlarının kendisini
keyifsiz, çökkün hissetmesi, korku ve kaygı duygularını eskisinden daha sık
hisseder olması, karasızlık çekmesi, hayatın anlamsızlaştığı, dayanılmaz olduğu
fikrine kapılması yada kendini kaybolmuş gibi hissetmesi başvuru için neden
olabilir.
Bir
psikoterapistin amacı başvuranı etkili biçimde dinleyerek sorununu anlamak,
uygun sorular yönelterek karar vermesini güçleştiren durumlarla yüzleşmesini,
kendi güçlü yanlarını hatırlamasını sağlamaktır. Yaşam koşullarında ortaya
çıkan değişiklikler nedeniyle artık eski beklentiler ve planları değiştirmek
gerekebilir. Yaşamına yeniden yön vermeye başlaması kişiyi kararlı, umutlu
kılabilir.
Psikoterapi,
başvuranın istediği hedefe varmak üzere terapisti ile dayanışma içinde yürüdüğü
bir süreçtir. Hedefler, nedenler, yollar, işe yarayan yada yaramayan planlar
beraber tartışılarak ilerlenir. Meme kanseri tanısı aldığınızda, hayatınızı
gözden geçirmeniz belki de yeniden şekillendirerek değişiklik yapmanız
gerekebilir. Evde Bakımda Kaliteli Hizmet İ Evde Bakım
DEPRESYON VE MEME
KANSERİ-
HASTA VE HASTA
YAKINLARI
Meme
kanseri tanısı almış bir hastanın aklından “Acaba bu ruh halim normal mi? Yoksa
ruhsal olarak hasta mıyım?, Hissettiklerim hastalığıma karşı oluşan normal bir
tepki mi yoksa depresyonda mıyım?, Böyle
hissetmemin nedeni hastalığım mı, yoksa ilaçlar yada yapılan kemoterapi mi?, Bu
durumla başa çıkmak için ne yapabilirim? “ soruları yada benzerleri geçebilir.
Görev
yada sorumluluklarını yerine getirememek, yorgunluk çekmek, isteksiz olmak,
sık, sık ağlamak, dikkatini toplayamamak, sürekli uykulu hissetmek, bazı
zamanlar kendi görüntüsüne bile yabancıymış gibi bakmak, ümitsizlik, yalnız
kalma isteği, cinsel problemler, dış görünüşünden memnun olmamak, kendini
beğenmemek (6), hayatı “buzlu bir camın ardından” izliyor gibi olmak
depresyonun ip uçları olabilir. Ancak, depresyonun hüzünden ayrılması gerekir. Ayrıca,
halsizlik, yorgunluk, uyku bozuklukları kemoterapiye bağlı yan etkiler olarak
da sıklıkla ortaya çıkabilir (4). Bu durumu bir hekim ayırt etmelidir.
Depresyonun
nedeni konusunda genel kabul edilen açıklama, beyinde, genetik kaynaklı da
olabilecek olan biyokimyasal bir dengesizlik şeklinde olmasına rağmen
depresyon, biyolojik ve psikolojik etkenlerin bir arada bulunduğu karmaşık bir
durumdur.
Depresyona
kadınlarda erkeklerden daha sık rastlanır, boşanma, hastalık, iş kaybı gibi
incitici olaylar sırasında depresyonun ortaya çıkma olasılığı artar ayrıca pek
çok ilacın yol açacağı biyokimyasal değişiklikler depresif yakınmalara neden olabilir.
Meme kanseri tanısı konmuş hasta için tüm bu kolaylaştırıcı etkenler geçerlidir. Kanser hastalarının %28’inde çoğu uyum
bozuklukları olarak tanımlanan psikiyatrik hastalıklar saptanmaktadır. Sağlık
personelinin bu hastaların yaklaşık %25’ini fark edemediği, saptadıklarının
ise küçük bir oranını psikososyal
danışmanlık için sevk ettiği gösterilmiştir (2). Yine hastalığının türü ayrılmaksızın
bakıldığında tüm kanser hastalarında ciddi depresyon gelişme olasılığı %8’dir.
Bu hastaların sadece yarısı sıkıntılarını doktorları ile paylaştıklarını, 1/3’ü
anti-depresan ilaç tedavisi aldığını söylemiştir(5). Değişik çalışmalarda, meme
kanseri ile depresyonun bir arada görülme olasılığının %1.5-46 arasında olduğu
gösterilmiştir (3).
Özetle,
meme kanseri depresyona neden olabilir. Kendiniz yada yakınızda depresyon
varlığından şüphe ediyorsanız doktorunuzla konuşun. Doktorunuz bu durumu tıbbi
açıdan değerlendirecektir. Gerekli bulduğunda bir psikiyatrist ile görüşmenizi
önerebilir. Bu arada ilaç yan etkileri, tiroid bezinin anormal çalışması yada menopoz
gibi depresif yakınmalar yaratacak olan durumların da varlığını kontrol
etmelidir. Meme kanseri olan bir hastada depresyonun ortaya çıkması olağandışı
değildir ama tedavi edilebilir ve hatta hastayı, hayata bakışını olumlu yönde
değiştirecek şekilde motive edecek bir durumdur.
Hasta
yakınları ve özellikle de bakım işini daha yakından paylaşanlar için de
depresyon gelişme olasılığı akıldan çıkarılmamalıdır. Bakım sunanların ruhsal
durumlarını en çok etkileyenin, hastalığın yeni tanınmış yada nüks etmiş bir
durum olması değil de hastanın yakınmalarını nasıl algıladığı, onlarla baş edip
edemediği, hareketliliği, günlük işlerini tek başına yapıp yapamadığı gibi
konular olduğu gösterilmiştir (7). Hasta yakınlarını ve hastalarınızı bu gözle
de değerlendiriniz. Hastanın
bakıcıya bağımlılığı arttığı oranda, bakım sunanda depresyon gelişme olasılığı
artmaktadır (7). Yakın çevresinin desteklediği, sosyal ilişkileri zengin hasta
yakınlarında gelişen duygu durumu ise daha olumlu olmaktadır (8). Sadece hasta
değil, hasta yakınlarına da destek olmak çevreden beklenmektedir.
Evde Bakımda Kaliteli Hizmet İ Evde Bakım
Kaynaklar
1- Patricia
E. Lund, Ph.D. Cancer Support and Education Center from October, 1997 edition of the CBHP Newsletter.
http://www.cbhp.org/Frames/CBHPFrame.html
26.08.04 tarihinde erişilmiştir.
2- Keller M, Sommerfeldt S, Fischer C, Knight L, Riesbeck M, Lowe B, Herfarth C, Lehnert T. Recognition of distress and psychiatric morbidity in cancer patients: a multi-method approach. Ann Oncol. 2004 Aug;15(8):1243-9.
3- Massie MJ. Prevalence of depression in patients with cancer. J Natl Cancer Inst Monogr. 2004;(32):57-71.
4- Can G, Durna Z, Aydiner A. Assessment of fatigue
in and care needs of Turkish women with breast cancer. Florence Nightingale College of Nursing, İstanbul, Turkey.
5- Sharpe M, Strong V, Allen K, Rush R, Postma
K, Tulloh A, Maguire P. Major depression in outpatients attending a
regional cancer centre: screening and unmet treatment needs. Br J
Cancer. 2004 Jan 26;90(2):314-20.
6- Maguire GP. Psychological morbidity among
cancer patients--who needs help? Oncology (Huntingt). 1988
Jun;2(6):55-9, 62-4.
7- Given BA, Given CW, Helms E, Stommel M,
DeVoss DN. Determinants of family care giver reaction. New and recurrent
cancer. Cancer Pract. 1997 Jan-Feb;5(1):17-24.
8- Rabins PV, Fitting MD, Eastham J, Zabora J. Emotional adaptation over time in care-givers for chronically ill elderly people. Age Ageing. 1990 May;19(3):185-90.
Support
Groups, One-on-One Support & Information on Support
American
Cancer Society Their site has resources in
both English and Spanish.
Breast
Cancer Awareness and Solutions Network
Support and medical information. Lists support groups in Georgia, South
Carolina and Florida. www.bce.army.mil
Breast Cancer Network Lists support groups, breast cancer centers and news
articles. www.breastcancer.net
CancerCare Information and support including free telephone
conferences. Information available in Spanish and English. Also has information
on legal and financial issues. www.cancercare.org
Cancer Supportive
Care Focuses on side effects and
psychosocial aspects. Includes information on complementary therapies and
nutrition. www.cancersuppotivecare.org
Living
Beyond Breast Cancer Newsletter and
educational events geared towards the young breast cancer survivor. Located in
Philadelphia. www.lbbc.org
Y-Me 24 hour support line for breast cancer patients. Information
on site in both English and Spanish. www.y-me.org/index.html
www.yok.gov.tr
Hazırlayan: Doç.Dr.Pemra C. Ünalan
Evde Bakımda Kaliteli Hizmet İ Evde Bakım
Hiç yorum yok: