Hastalarin yaklasik %70 den fazlasi 70 yasin üzerinde olup bu yara sebebiyle hastayi kaybetme riski yüksektir. Normalde herhangi bir yara 15- 20 gün içerisinde iyilesmesi gerekirken yukarida belirttigim nedenler ve yara basincin devam etmesi, ayni tarafa yatan hastada olusan doku ödemi(dokunun kanlanmasini oldukca bozar) idrar ve gaytadan bulasan mikroorganizmalarla enfekte olmasi yarayi kronik ilerleyici duruma dönüstürür.Yaranin ilk olusum zamaninda deride görülen degisiklikler aslinda buz daginin görülen kismidir.Doku hasarinin çogu deri altinda baslar ve daha sonra deri yüzeyinde kendini gösterir.
YATAK YARASI NASIL OLUSUR?
Öncelikle yatak yarasinin nasil olustugunu bilmek problemin çözümü için sarttir
Dokularimiz son olarak kapiller damarlarlar tarafindan kanlanir. Nasil ki içinden su geçen bir hortumun üzerine içindeki suyun basincindan daha yüksek basinçla basarsak hortumdan su akmaz olursa ayni sekilde kapiller damarlar üzerine kapiller kan basincindan daha yüksek basinca maruz kalirsa kan akimi kesilir. Bu kesintinin süresi ve basincin büyüklügü yatak yarasi olusum sürecini etkiler yani basinç ne kadar yüksek olursa yatak ülseri o kadar kisa sürede ve siddetli olusur. Basinç 45mm Hg den küçük ise sadece küçük venüllerde tikanma kapanma olusur. Basinç 45mm Hg den büyükse arteriollerde tikanmalar ve iskemi olusur.Örnegin 70mm Hg basinç altinda 2 saat içinde dönüsümsüz doku hasari meydana gelir
Günlük hayatimizda otururken uzanirken ve hatta uyurken bilinçsizce yaptigimiz vucut hareketleri, dönmek, postur degistirmek bir bakima fizyolojik korunma mekanizmasidir .Böylece vucudun herhangi bir bölgesi uzun süre basinç altinda kalmaz.Fakat özellikle yasli, merkezi ve periferal sinir sisteminde hasar olan hastalarda bu fizyolojik savunma mekanizmasi bozulmus oldugundan vucudun özellikle yere temas eden bölgeleri uzun süre basinç altinda kalmakta ve iskemik hasarla beraber hizla yatak yarasi olusmaktadir.Ve bu tip iskemik yaralarda kolaylikla bakteriyel enfeksiyon gelismektedir.
YATAK YARALARI (DEKÜBITUS ÜLSERLERI) OLUSMA BÖLGELERI;
Yazimin basinda belirtigim gibi dekübitus ülserleri vucudun yerle temas eden, basinç altinda kalan özellikle kemik çikintilarin üzerindeki bölgelerinde olusur
OTURURKEN
Kuyruk kemigi,kalçada kaba etlerde, omuz kürek kemikleri üzerinde, dirseklerde, topukta
SIRT ÜZERI YATARKEN
Basin arka tarafinda,omuz kürek kemikleri üzerinde, kalçada, dirseklerde,kuyruk kemigi üzerinde ,topukta,ayak parmaklarinda .
OMUZ ÜZERINDE YAN YATARKEN
Kulaklarda,omuzun yan tarafinda,legen kemiginin yan bölgelerinde,kalçada, dizde, ayak bilekleri yan çikintilarinda
YATAK YARALARININ EVRELERI;
Yatak yaralarini kabaca 5 evreye ayirabiliriz;
Evre 1: Kemik çikinti üzerindeki deride eritem (kizariklik; basmakla solmaz) ve endurasyon (dokuda sertlik)
Evre 2: Deriyi içine alan yüzeyel ülserasyon; klinik olarak abrazyon, bül (içi sivi dolu baloncuklar) veya yüzeyel krater görülür.
Evre 3: Deri ve derialti dokuyu içine alan ülserasyon; klinik olarak derin bir krater görülür.
Evre 4: Kas, kemik ve destek dokulari da içine alan derin ülserasyon.
Evre 5: Eklem , vücut bosluklarina (rektum, barsak, vajina, mesane gibi)kadar uzanan genis ve derin ülser.
Bu evrelendirme, özellikle uygun tedavi planlarken önemlidir.
YATAK YARALARINDAN KORUNMAK IÇIN;
Ilk girisim noktasal basinçlarin önlenmesidir. Hastanin düzenli olarak 30° derece açiyla döndürülmesi ve özellikle kemik çikintilar üzerine gelen baskiyi daha genis alana yayarak basinci azaltmak için yumusak yastiklarin kullanilmasi uygundur. Havali yataklarin veya su yataklarinin kullanilmasi dekubitüs ülserinin gelisme riskini belirgin olarak azaltir. Yatak ile riskli bölge arasindaki sürtünme en aza indirilmeli ve sürtünme ile deride olusacak küçük bir yirtigin dahi yatak yarasina dönüsebilecegi, idrar ve gayta ile bu küçük siyriktan enfeksiyon gelisebilecegi unutulmamalidir.Çarsaftaki küçük kirisikliklar hem noktasal basincin artmasina hem de deride küçük siyriklara neden olabilecegi için hastanin yataginda çarsaflar gergin olmalidir. Hastada var olan sistemik hastaliklarin ortadan kaldirilmasi, hastanin gaita ve idrar kontrolunun desteklenmesi veya günlük düzenli mesane ve barsak programlari, enfeksiyonla mücadele büyük önem arzeder.Cildin kuru kalmasina, idrar vediski ile temas etmemesine özellikle dikkat edilmelidir. Cildi tahris etmeyen malzemelerle temizlemeli, sicak suyla yikanmalidir, sonra kurulanmalidir.
OLUSMUS YATAK YARASINDA TEDAVI
Yatak yarasinda tedavi 4 temele dayanir;
1) BASINCIN ORTADAN KALDIRILMASI;
Evre 1de basincin 1saat kaldirilmasi dokunun kendini onarimina izin verirken Evre 2de bu süre 2 güne kadar uzar.
2) YARANIN TEMIZLENIP NEKROTIK KISIMLARIN ORTADAN KALDIRILMASI
Yaranin serum fizyolojik ile yikanmasi nekrotik dokunun temizlenmesi eksudanin uygun pansumanla engellenmesi önemlidir
3) OLUSMUS ENFEKSIYONUN KONTROLU
Enfeksiyonun kontrolü için düzenli olarak bakteri kültürü alinmalidir. Yatak yaralarinda siklikla metisiline dirençli Staphylococcus aureus, coagulase-negative stafilokoklar, hastanin kendi idrar ve gaytasindan yarayi kontamine etmesi sonucu Escherichia coli, Klebsiella spp, Proteus spp, Streptococcus faecalis, hastane infeksiyonu olarak da Pseudomanos aeruginosa ürer. Kronik ülserlerde antibakteriyel tedavi dogru indikasyon konularak verilmelidir.
Erizipel ve selülit gibi bulgular varsa lokal ve sistemik antibiyotikler birlikte kullanilmalidir.Ancak akildan çikarilmamalidir ki; sistemik antibiyoterapinin nekrozlu ülserdeki patogene etkili olmaktan çok infeksiyonu lokalize eder,lokal antibiyotikler ve antiseptikler de allerjik kontakt dermatite yol açarak yara iyilesmesini geciktirebilir.
Diyabetiklerde, yasli ve immun yetmezligi bulunan hastalarda hastane enfeksiyonu akildan çikarilmamalidir. Malesef terminal dönemdeki hastalardaki büyük dekubitus ülserlerinin iyilesme olasiligi düsüktür. Bu hastalarda palyatif tedavi ön planda olmalidir.
Evre III ülserlerde cerrahi debridman isleminin pansuman ve proteolitik enzimlerle desteklenmesi gerekir (tripsin, streptokinaz ve kollagenaz gibi). Granulasyon dokusunun olusmasi yaranin nemli yari geçirgen örtüler, serum fizyolojik ile islatilmis gazli bezle kapatilarak hizlandirilabilir. Sentetik yara örtüleri olarak poliüretan veya polivinil alkol içeren köpükler ve nekrotik dokularin otolizisini saglayan hidrojel kapatici örtüler kullanilabilir.Geleneksel ülser tedavisinde %20 çinkooksit pomatlar veya gümüssülfadiyazin pomad kullanilir.
4)CERRAHI TEDAVI
Evre 4 ve 5 dekubitus ülserlerinde yara kapanmasi için cerrahi girisim gerekir. Genelde ülsere bölge tümüyle eksize edildikten, yara enfeksiyonlardan ve nekrozlardan tamamen arindirildiktan sonra rekonstrüktif cerrahi yöntemlerle (sekonder sütür, deri grefti, flep vs) yara kapatilir
ACIL SIFALAR DILERIM
M:Metin GÖÇMENGIL
Genel Müdür
Medical Home Özel Saglik ve Evde Hasta Bakimi Hizmetleri
Yatak yarasi; Alternatif tedaviler
HAVALI YATAK MI KOYUN POSTU MU?
Basi yaralarida en büyük etken basinçtir. Basinci azaltmak için havali yatak, yastiklar, su yatagi , özel köpükten ,süngerlerden, jellerden yapilan malzemeler vb. kullanilmaktadir
Tüm bunlara alternatif diger bir malzeme ise koyun postudur. Koyun postu Avustralya’da tedavi amaçli olarak yaygin bir sekilde kullanilmaktadir. Koyun postu yatak ile vücut yüzeyi arasinda hava bariyeri yaratarak, nemi engelleyerek, basiyi azaltarak ve tüylü yapisindan dolayi sürtünme kuvvetini düsürerek basi yarasi olusumunu engellemektedir
Yapilan çalismalarda koyun postunun havali yataga kiyasla oldukca basarili oldugu ve havali yatak kullanan hastalarin %30' unda yatak yarasi olusurken koyun postu kullanan hastalarin hiçbirinde yatak yarasi olusmadigi gözlemlenmistir.
BAL PANSUMANI
Bal yara tedavisinde 2000 yildan daha uzun süredir insanlar tarafindan kullanilmaktadir. Günümüzde de pansuman materyali olarak bala ilgi giderek artmakta ve bu konuda birçok arastirma yapilmaktadir.
Hiçbir toksik etkisi bulunmayan bal pansumani uygulandiginda, inflamasyon, ödem ve agriyi azalttigi, kötü kokuyu yokettigi , absorbsiyon özelligi ile nekrotik dokularin debridmanini saglayarak cerrahi debridman gereksinimini ortadan kaldirdigi, enfeksiyonu temizledigi görülmüstür. Ayni zamanda nemli bir ortam olusturarak, yara iyilesmesini hizlandirmaktadir.
Bal antimikrobik özelliginden dolayi bakterilerin mayanin ve küfün büyümesine engel olur. Balin antimikrobik olmasini saglayan pek çok sebep vardir. Bunlar; yüksek seker içeriginden dolayi yüksek osmolariteye sahip olmasi ve böylece mikroorganizmalarin, büyümek için ihtiyaç duyduklari su miktarini sinirlamasi, yüksek asit orani, düsük nitrojen (aminoasit) içerigi sayilabilir.
Balda mikroorganizmalarin üremesine engel olan hidrojen peroksit ve güçlü antioksidanlar mevcuttur. Pinocembrin (sadece balda bulunur), pinobaxin, chrisin ve galagin baldaki bazi antioksidanlardir. Antioksidanlar saglikli yasamak için özellikle tüketilmesi gerekir. Antioksidanlar, hücrelerde olusan metabolizmanin zararli yan ürünlerini temizleyen bilesiklerdir. Ayrica balda fruktoz ve glikoz gibi sekerler , magnezyum, potasyum, kalsiyum, sodyum klorür, kükürt, demir ve fosfor gibi mineraller B1, B2, C, B6, B5 ve B3 vitaminleri, ayrica az miktarlarda bakir, iyot, demir ve çinko da bulunur.
Balin havadan nem çekebilme özelligi, iyilesmeyi hizlandirarak yara izi kalmasini önler. Çünkü bal, yaranin üzerini yeni deriyi olusturan epitel hücrelerin büyümesini hizlandirir ve büyük yaralarda bile bal kullanildiginda doku nakli yapilmasi ihtiyaci ortadan kalkabilir. Balin dokuya yapismamasi pansuman sirasinda rahatlikla dokudan ayrilmasi pansuman islemini rahatlatan bir faktördür.
Balin yüksek ozmolaritesi lenf sivisini çeker ve bu lenf sivisi içinde çözülmüs olarak bulunan nutrisyonel maddeler rejenerasyon dokusunu besler. Hem kendi içerigi hem de çektigi lenf sivisi nedeniyle yeni kilcal damarlarin olusumunu hizlandirir, derinin bag dokusunun yerini alan fibroblastlarin büyümesini tesvik eder ve kolajen liflerinin üretimini hizlandirir. Yine bal osmolarite sebebiyle dokulardan su çekerek doku ödemini çözer ve antienflamatuar bir etki olusturur. Yaranin etrafindaki siskinligin azalmasi kan dolasimini artirir; böylece iyilesme süreci hizlanir.
Yara kokusu bakterilerin aminoasitleri yikmasiyla olusur. Baldaki düsük aminoasit orani bakterilerin sekeri tercih etmesine yol açar ve bu kimyasal sürecin sonucu kokmayan laktik asit olusur.
Bal pansumani teknigi;
Yara fizyolojik tuzlu su ile temizlenir. Ileri seviyede kontamine olmus yaralarin temizliginde basinçli su kullanilabilir. Önce bir parça gaz bezini veya pansuman pedini bal kavanozunun içine daldirarak bezin bali iyice emmesi saglanir. Bal emdirilmis gaz bezi yara üzerine yerlestirilir ve bunun da üzerine petler uygulanarak üzeri kapatilir . Eger yara enfekteyse pansuman her gün tekrarlanir .Enfeksiyon ortadan kalkinca islem günasiriya uzatilabilir.
Yapilan arastirmalarda bal pansumaninin; fibrinolisis ve kalsiyum alginate ile,hidrokolloid ile ,gümüs sülfadiyazin ile, poliüretan filmle, amniyotik membrani ile, parafinli pansumanla, salinle islatilmis pansumanla ve rivanol+furocin pansumaniyla yapilan karsilastirilmasinda hepsinden daha hizli yara iyilesmesi sagladigi ve daha az istenmeyen scar olustugu görülmüstür.
konu başlığı
Hiç yorum yok: